54 dân tộc là 54 nền văn hóa với các loại hình nghệ thuật truyền thống dị biệt
Nói cách khác, người xem dần dần có thói quen hấp thụ mối tác động hỗ tương giữa hình ảnh và âm thanh, âm nhạc trở thành một giá trị thẩm mỹ riêng của điện ảnh.
Thời gian gần đây việc sáng tác nhạc phim đã có những biểu đạt đáng lo ngại về chất lượng nghệ thuật ở một số loại thể phim, trong đó có cả phim truyện nhựa. Người viết nhạc không phải minh họa lại hình ảnh mà phải là một nhà sáng tạo, có đủ kỹ năng về chuyên môn và có đủ độ tư duy, trong đó nhiệt độ sáng tạo là quan yếu.
Cảnh trong phim Em còn nhớ hay em đã quên Vai trò của âm nhạc trong điện ảnh Sự ra đời của phim có âm thanh đã đánh dấu một bước phát triển lớn trong nền điện ảnh thế giới, âm thanh đóng vai trò truyền cảm hứng cho thảy bộ phim. Ở Việt Nam, hiện chưa có một nhạc sĩ nào được đào tạo bài bản về cách viết nhạc phim. Điện ảnh thuở khai sinh hoàn toàn không có âm thanh, nhưng việc này kéo dài không lâu, các nhà làm phim cũng nhận ra rằng âm thanh đóng vai trò dẫn chuyện, dẫn cảm xúc cho người nghe.
Thỉnh thoảng họ không nhớ tên và nội dung phim mà chỉ nhớ bài hát.
Có những sản phẩm điện ảnh mà ở đó được gắn với một bài hát thì đúng hơn. Viết nhạc cho phim truyện là rất khó, làm sao để cho khán giả ấn tượng đặc biệt về âm nhạc. Chúng ta phải hiểu khí nhạc là sự trình bày bằng âm thanh của dàn nhạc nên đòi hỏi phải có ngôn ngữ riêng. Bên cạnh đó chúng ta thiếu hẳn đội ngũ nhạc sĩ chuyên viết nhạc cho phim được đào tạo bài bản.
Chuyện xảy ra tranh cãi trong quá trình thực hành vẫn diễn ra thường xuyên, có thể ngay trực tiếp trong phòng thu.
Của 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S (Việt Nam). Nhạc nền thu hẹp khoảng cách giữa khán giả và phim. Nói như vậy để thấy rằng: Trong xu thế toàn cầu hóa, hòa nhập và mở cửa hiện thời, một mặt chúng ta có điều kiện giới thiệu bản sắc văn hóa nghệ thuật Việt Nam với bạn bè thế giới, mặt khác, nhiều trào lưu tư tưởng nghệ thuật, nhiều dòng âm nhạc tràn vào nước ta bằng nhiều hình thức, dưới mọi giác độ, và nhìn chung, chất lượng audio - video đều tốt hơn chúng ta, giá thành lại hạ.
3 nguyên tố này hòa trộn vào nhau để tạo nên một tổng thể xuyên suốt. Dưới một bầu trời chung là đất nước Việt Nam. Quơ đều phải xem xét trên giác độ hiện thực của đời sống ngày nay một cách chi tiết, cụ thể, ngõ hầu mới mong tìm được một lối đi khả dĩ để dư luận và công chúng chấp thuận được.
Đây là một mâu thuẫn tréo ngoe bởi với những phim hoạt hình của Walt Disney từ những thập kỷ 60 đã có dàn nhạc giao hưởng chơi một cách bài bản và đến hiện truyền thống đó trên thế giới vẫn được duy trì. Bởi đối với phim truyện ngoài việc đầu tư về mặt hình ảnh, kỹ thuật thì phải chú trọng nâng cao đầu tư cho âm nhạc, biến nó trở thành một kênh âm thanh hữu hiệu, tương trợ hiệu quả cho hình ảnh.
Người nghe đòi hỏi sự sáng tạo trong từng thành phần, trong đó có âm nhạc, đòi hỏi tay nghề của các nhạc sĩ. Viết nhạc cho phim truyện điện ảnh vẫn là khó nhất vì đòi hỏi tư duy tổng thể, huy động sự tập hợp về mặt âm thanh. Phải nói rằng, nếu so sánh với các nước có nền điện ảnh phát triển thì chỉ xét riêng về mặt âm thanh thôi thì trang thiết bị của chúng ta còn quá thô sơ.
Cần đào tạo một đội ngũ sáng tác cho ngày mai, đó là các nhạc sĩ được trang bị kiến thức âm nhạc đầy đủ, hiểu sâu sắc về nền âm nhạc dân tộc, nắm được khoa học kỹ thuật mới, tiếp cận được các nền âm nhạc thế giới từ cổ điển đến đương đại. Cho nên, chúng ta phải đào tạo cho lớp nghệ sĩ kề cận, cả trong lĩnh vực âm nhạc và điện ảnh.
Ngoại giả, đạo diễn phải là người có đôi tai âm nhạc tinh tế… Sáng tác nhạc phim đã trở nên một sực quan trọng cấu thành bộ phim. (TGĐA) - Điện ảnh là môn nghệ thuật của hình ảnh, tuy nhiên các nhà làm phim lại khẳng định vai trò của âm thanh là rất lớn.
Âm nhạc truyền thống là tinh hoa, là sự đúc kết suốt nhiều thế kỷ của tiên nhân chúng ta. Ở đây có sự khống chế về mặt thời kì, không gian, về tâm lý của nhân vật nên xúc cảm được ép lại khi đạo diễn viết kịch bản phân cảnh.
Đó là các làn điệu hát ru, hát đồng dao, hát giao duyên, hát mừng nhà mới, mừng được mùa
Âm nhạc Việt Nam hiện thời phong phú hơn, bắt tai hơn, đáp ứng nhiều thể hơn nhưng về nội lực mà nói là yếu vì tính sáng tạo ít hơn, có nhiều yếu tố ngoại lai, đánh mất đi bản sắc, ngôn ngữ, giọng nói của một nhân vật đồng hành.
Vì kinh phí làm phim ở nước ta còn quá thấp nên việc đổi mới các trang thiết bị thu âm là điều hết sức khó khăn. Điều này giảng giải tại sao chúng ta lại có nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo trong đó âm nhạc truyền thống là một phần khôn xiết quan yếu.
Một mình nó đã làm chức năng kép khi vừa là một trong những nguyên tố biểu đạt xúc cảm, vừa đóng vai trò là một dụng cụ kĩ thuật trong điện ảnh.
Đạo diễn và nhạc sĩ phải là một ê-kíp ăn khớp nhau. Vai trò của âm nhạc trong phim truyện là sự đồng sáng tạo. Nhờ bổ sung chất liệu âm nhạc, đời sống nhân vật nói chung và trạng thái cảm xúc nói riêng trở thành sống động hơn, sâu hơn, hiện thực hơn.
Âm nhạc cũng là thứ công cụ đắc lực góp phần khắc họa rõ nét hơn tâm trạng của những nhân vật trong bộ phim. Tỉ dụ như các ca khúc trong phim còn sống mãi như Em còn nhớ hay em đã quên, Mùi hoa sữa … và sau này là những bài hát trong các series phim truyền hình dài tập.
Để làm được một bộ phim có âm thanh hay thì tiếng động phải sống động và chân thực, phần âm nhạc phải rất tinh tế hạp với từng cảnh, từng đoạn phim, chất lượng thu âm phải tốt, sự hòa âm phải rất khéo. Nếu các nhạc sĩ có điều kiện làm việc với các đạo diễn thì chất lượng kịch bản chính là việc khơi dậy cảm hứng sáng tạo của người nhạc sĩ.
Thỉnh thoảng, một số đạo diễn chỉ nghĩ nhạc sĩ này được việc thì họ đặt hàng mà không cần quan hoài chất lượng sản phẩm sẽ ra sao. Nếu anh không nghiêm khắc, không am tường thì vững chắc sẽ đặt âm nhạc vào vị trí rất cảm tính. Dù rằng họ rất tôn trọng nhạc sĩ nhưng họ có chính kiến riêng và Đôi khi thuyết phục được nhạc sĩ theo những đề nghị của họ.
Đó là vào năm 1926, khi nhà làm phim Warner Bros (Mỹ) sáng chế ra kiểu nhạc trong phim một cách sơ khai nhất. Nhạc phim là một lĩnh vực mà chỉ có số ít nhạc sỹ và những người đích thực có sở trường và khả năng mới làm được hiệu quả. Làm gì để khắc phục? Các nhà sinh sản phim Việt Nam hiện nay đã thấy được vai trò quan trọng của âm nhạc trong phim.
Thứ hai, các nhà làm phim hay đổ lỗi cho kinh phí thấp nên không thể nào thực hành việc lựa chọn âm nhạc. Người xem trong tuổi phim mới có âm thanh đã bắt đầu hiểu được sự liên hệ giữa nhạc và hình ảnh. Tôi cho rằng lỗi ở đây trước hết thuộc về người đạo diễn. Việc đưa những nét nhạc dân tộc dân gian vào phim cũng phải có sự chọn lựa, đừng biến nó trở thành nguyên tố mang tính minh họa, hoặc nhại lại mà phải có hồn.
Phim truyền hình chợt muốn khóc với ca khúc nhạc phim rất được giới trẻ yêu thích Ở Việt Nam hiện thời, những nhà làm điện ảnh cũng đã chú trọng nhiều đến phần âm nhạc trong phim. Nguyên nhân trước tiên phải kể đến là vấn đề “con người”. Tính chất minh họa trong nhạc phim là có nhưng đặc tính của âm nhạc trong phim chính là sự bộc lộ. Ở đây, người viết nhạc phim thực sự ngoài khả năng làm chủ lĩnh vực khí nhạc thì còn có năng lực sáng tác thanh nhạc.
Đây chính là một thách thức với âm nhạc dân tộc và những người làm thuê tác âm nhạc nhiệt huyết với di sản nghệ thuật của tổ sư. Tuốt luốt phần âm nhạc trong các phim, đặc biệt là phim truyện điện ảnh gần như đều được biểu hiện bằng âm nhạc điện tử. Việc tìm hiểu sâu về âm nhạc truyền thống dân tộc và kết nạp nền âm nhạc mới Việt Nam sẽ là nền tảng để các nhạc sĩ trẻ sáng tác những tác phẩm mang tính dân tộc truyền thống.
Âm thanh trong một bộ phim bao gồm ba thành phần là: tiếng động, lời thoại và âm nhạc. #
Thế nên trước khi phim có tiếng nói thì người ta lồng nhạc cho nó bằng cách cho cả một dàn nhạc sống đánh trực tiếp.
Trong 3 nguyên tố ấy thì nhạc nền đóng vai trò quan trọng nhất bởi âm nhạc được xây dựng từ đường dây kịch bản, khi các nhà soạn nhạc nắm bắt ý tưởng nghệ thuật của đạo diễn, bám sát nội dung, chủ đề, cảm xúc chính của phim.
Nhiều khi các nhà đạo diễn phim hợp tác với một số nhạc sĩ theo cảm tính hay những mối quan hệ nghề trên cơ sở đôi bên có sự tin tức lẫn nhau, ít có sự đồng sáng tạo. Chính sự đa dạng này đã tạo nên một bức tranh màu sắc cho văn hóa truyền thống Việt Nam. Chính vì Âm nhạc là một trong ba thành tố cấu thành nên âm thanh trong điện ảnh, âm nhạc là phần quan yếu chẳng thể thiếu trong mỗi bộ phim và cũng chính nó đã nâng tầm một bộ phim để trở nên kiệt tác điện ảnh.
Nhạc trong phim ngày một hiện đại hơn nhưng không có nghĩa là nó xóa mờ được những giá trị truyền thống, tính dân tộc. Âm nhạc nổi trên lớp âm thanh, len lỏi vào trong từng hình ảnh.
Âm nhạc trong điện ảnh nói chung và trong phim truyện nói riêng luôn là một công cụ đắc lực bổ trợ cho hình ảnh, là chất keo kết nối các giá trị của một tác phẩm điện ảnh. Người nhạc sỹ viết nhạc cho phim cũng giống như một viên phi công phải có tay lái giỏi. Hay nói cách khác, ngôn ngữ nhạc phim chính là tiếng nói của khí nhạc. Ngày nay, Âm nhạc trong phim truyện, ngoài tính giai điệu, âm nhạc đòi hỏi rất lớn ở nhân tố kỹ thuật phối và hòa âm.
Và âm nhạc cũng như một thứ tiếng nói hình ảnh khi nó có tác dụng để chuyển cảnh, để làm cầu nối giữa cảnh trước với cảnh sau, dẫn dắt cốt truyện phim và truyền thêm xúc cảm. Đây là cái dở, cần khắc phục hiện trạng này. Tuy nhiên có tác phẩm nhạc phim được đông đảo công chúng yêu thích Đôi khi cũng nhờ cái duyên.
Bởi thế, chúng ta nên hướng tới sự chuyên môn hóa cho những người làm nhạc phim. Nếu một bộ phim chỉ có hình ảnh thì sức biểu cảm và ý đồ muốn truyền tải thông tin của đạo diễn tới khán giả chỉ đạt mức độ nào đó, nhưng phối hợp với âm thanh lại có thể đem đến hiệu quả rất cao sức biểu cảm tới khán giả, vì đặc điểm nhận thức của con người là: hình ảnh chỉ tác động gián tiếp tới cảm giác, xúc cảm của con người, còn âm thanh thì tác động trực tiếp tới chúng.
Điện ảnh và âm nhạc là sự kết hợp huyền diệu, nếu không có âm nhạc thì những tác phẩm điện ảnh gần như vô nghĩa, âm nhạc quyết định sự thành bại của một bộ phim.
Đó là các giá trị quí hiếm của sân khấu Tuồng, Chèo, Cải Lương, Ca Huế, các lối hát Cửa đình, Hầu văn, Quan họ, các điệu Hò - Vè - Ví - Lý đặc sắc của mỗi vùng đất, đã tạo nên vẻ đẹp óng ánh, un đúc nên hồn thiêng dân tộc.
Một trong những tính chất cơ bản của nhạc phim là khí nhạc (tức là nhạc không lời). Nhưng đến khi phim của chúng ta có màu và có sự tương trợ của công nghệ với nhiều kỹ thuật hiện đại thì âm nhạc trong phim lại dùng âm nhạc điện tử.
Từ đó, buộc người nhạc sĩ phải có xúc cảm đồng điệu. Có trường hợp đạo diễn và nhạc sĩ bàn cãi đến cùng sao cho tác phẩm hoàn chỉnh một cách tốt nhất.
Âm nhạc gắn kết con người và hình thành nên tư cách con người. Vì vậy, những bộ phim kinh điển trên thế giới âm nhạc đóng vai trò chủ đạo đẩy được tính hùng vĩ của nó nhằm đánh thẳng vào lòng người xem một cảm giác bị choáng ngợp.
Những ca khúc này có thể tách ra đứng độc lập, tuy nhiên đó là một đặc sản khác không phải là nhạc phim. Họ để ý đến và hiểu ý nghĩa thẩm mỹ, học được cách tập trung vào mới tác động của âm nhạc và điện ảnh. Nền nghệ thuật điện ảnh đã có thêm một công cụ mới để miêu tả sâu sắc và dễ dàng hơn ý đồ của các nhà làm phim.
Có hai khái niệm là nhạc phim hay bài hát trong phim. Chúng ta thiếu những chuyên gia giỏi trong lĩnh vực này, đó là các nhà “đạo diễn” âm thanh, kỹ thuật viên âm thanh, từ việc lên một kịch bản âm thanh như thế nào cho hiệu quả, đến việc cập nhật và dùng các trang thiết bị thu âm hiện đại ra sao, xử lý âm thanh thế nào.
Bên cạnh đó, phương thức trình bày cũng là mối lo
Chúng ta đều biết, không ai có thể phủ nhận được giá trị lịch sử, giá trị nhân bản của nền âm nhạc dân tộc, vị không có nó, dân tộc sẽ không thể vượt qua khỏi đêm trường nghìn năm Bắc thuộc, không thể vượt qua những khúc quanh cam go, khắc nghiệt của chiến tranh tiếp nối chiến tranh và lịch sử dựng nước và giữ nước của dòng dõi Lạc Hồng.
Để thực hành được hết những nguyên tố như trên là điều không đơn giản. Một trong những nhạc sỹ trẻ viết nhạc phim khá ăn khách hiện giờ là ca sỹ Minh Thư Âm nhạc trong phim không thuần tuý chỉ là những ca khúc được hát lên bởi nó được hình thành từ 3 yếu tố: Nhạc dạo đầu; Nhạc nền, Nhạc phim và Ca khúc trong phim.
Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất (Best Original Score) là một trong các giải thưởng danh giá của Giải thưởng Viện Hàn lâm (Academy Awards) là giải thưởng điện ảnh của (Hoa Kỳ). Chính bởi vậy, đạo diễn sẽ chọn nhạc sỹ không đúng với khả năng và khiến cho sản phẩm kém về chất lượng là hẳn nhiên.
Nhạc sỹ Đỗ Hồng Quân Chủ tịch Hội Nhạc sỹ Việt Nam.
Bởi vậy có lẽ khó tránh khỏi những tranh biện xảy ra trong quá trình thực hành nhạc phim với đạo diễn. Có những bài hát trong phim công chúng xem xong chẳng nhớ câu nào. Nhưng chỉ hơn một thập niên sau, năm 1940, nhạc phim (tính cả nhạc nền, nhạc dạo đầu hay ca khúc trong phim) đã trở thành một nguyên tố chẳng thể thiếu trong một tác phẩm điện ảnh, như thể trở nên một cuộc thế thứ hai song hành cùng cốt truyện, thậm chí còn quyết định sự thành bại của một bộ phim.
Chúng ta đã có một lớp nhạc sỹ thế hệ trước thành danh ở lĩnh vực nhạc phim phải kể đến như nhạc sỹ Nguyễn Đình Phúc, Hoàng Vân, Trần Quý và sau này là Trọng Bằng, Hồng Đăng, Phạm Minh Tuấn, Trọng Đài… Kế đến là lớp thế hệ cận kề như Bảo Phúc, Quốc Trung, Xuân Phương, Ngọc Châu, Huy Tuấn… đã góp phần cho sự thành công của nhiều thể loại phim.
Ở Việt Nam, khái niệm âm nhạc trong phim truyện chưa được đề cao. Tôi cho rằng đây là một quan niệm hoàn toàn không đúng. Kể từ năm 1928, giải Oscar được trao hàng năm tại tỉnh thành Los Angeles để ghi nhận những thành quả xuất sắc của điện ảnh trong năm về các đạo diễn, diễn xuất, kịch bản, âm nhạc… Thực trạng âm nhạc trong phim truyện Việt Nam Việt Nam là một tổ quốc có bề dày lịch sử, có một nền văn hóa truyền thống đa dạng, đặc biệt là có tới 54 dân tộc.
Điều này đi ngược so với chuẩn thế giới, đáng lẽ âm nhạc trong phim truyện là phần rất quan trọng thì chúng ta lại dành cho nó một phần kinh phí rất nhỏ nên cũng hạn chế việc mời gọi nhạc sĩ.
Thỉnh thoảng lại biến thành dịch vụ, ở đó vẫn còn nhiều thuộc tính gia công. Hiện giờ đang có sự thiếu hụt đời các nhạc sĩ được đào tạo bài bản để viết nhạc phim. Nữ ca sỹ Thủy Tiên cũng được biết đến với tư cách là một nhạc sỹ viết nhạc phim thị trường hiện Vậy phải làm thế nào để gìn giữ vẻ đẹp của âm nhạc dân tộc trường tồn với thời kì, song song, vẫn thu nhận được những tinh hoa của âm nhạc thế giới để làm phong phú thêm đời sống tinh thần của quần chúng.
Âm nhạc là khúc biến tấu kì diệu miêu tả những cung bậc cảm xúc của nhân vật và những biến cố khác nhau diễn ra trong suốt quờ phim, bởi Âm nhạc là không biên giới, là không khoảng cách và Âm nhạc hàn gắn thế giới. Nhớ lại quãng thời kì vàng son những năm 60, Xưởng phim truyện Việt Nam khi đó đã có hẳn một dàn nhạc giao hưởng, có chỉ huy dàn nhạc, có phòng thu riêng.
Đó là những đạo diễn kỹ tính về mặt âm nhạc. Tuy nhiên làm thế nào nâng cao được chất lượng và hiệu quả của âm nhạc trong phim Việt Nam thì lại là vấn đề không nhỏ. Đó chính là ý chí Việt Nam, tâm hồn Việt Nam qua mọi thời đại, qua mọi thăng trầm mà vẫn giữ được cốt cách của chính dân tộc mình. Sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa âm nhạc và hình ảnh đã tạo nên thành công cho những bộ phim kinh điển.
Người nhạc sĩ luôn xác định tư thế sẵn sàng của một người làm mướn tác sáng tạo chứ ít khi đặt mình trong vai trò của người được đặt hàng. Những tín hiệu lạc quan vẫn đang nằm ở phía trước. Đầu tiên, chúng ta có thể mở những lớp tập huấn trên nền móng của những học viên phải là những nhạc sĩ về khí nhạc, từ đó mở những lớp về chuyên đề nhạc phim và đối tượng dự có thể là những nhạc sĩ trẻ được đào tạo một cách bài bản trong các Học viện âm nhạc, nhà trường chuyên ngành về sáng tác.
Nếu có bức tranh so sánh sẽ thấy phim của Việt Nam trong những bước đi trước hết là phim đen trắng thì đã có một dàn nhạc giao hưởng kèm theo. Đó là bởi sự tác động về mặt tâm lý vì bài hát đó được hát đi hát lại nhiều lần trong một tập phim nên chỉ cần đạt yếu tố có nội dung hợp với phim, có ca từ, giai điệu dễ nghe, dễ thuộc tức tốc sẽ trở nên một sản phẩm gắn với bộ phim đó.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét